Uchylenie się od wykonywania pieczy nad spadkodawcą – kiedy sąd może wykluczyć od dziedziczenia dorosłego spadkobiercę?

Niegodność dziedziczenia ze względu na brak pieczy dorosłego dziecka nad rodzicem?

Od 15 listopada 2023 r.  (po nowelizacji przepisu art. 928 § 1 k.c., którą wprowadzono dwie nowe przesłanki uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia) istnieje możliwość pozbawienia prawa do spadku osoby, która uporczywie uchylała się od wykonywania obowiązku pieczy nad spadkodawcą, w szczególności wynikającego z obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodzica i dziecka.

W praktyce powyższa przesłanka dotyczy głównie relacji między rodzicem w podeszłym wieku, a dorosłym dzieckiem, które odmówiło sprawowania opieki nad matką lub ojcem, nie utrzymywało z nim kontaktu lub nie udzielało mu wsparcia emocjonalnego, potwierdzając swoim postępowaniem, iż los tej osoby pozostaje jej całkowicie obojętny.

Obowiązek pieczy nad rodzicem – czym jest?

Pojęcie „pieczy” nie zostało zdefiniowane wprost w przepisach. Powszechnie przyjmuje się jednak, iż obowiązek sprawowania pieczy obejmuje zarówno pomoc materialną, jak i niematerialną, skierowaną w stronę potrzebującego.
Do obowiązków dziecka wobec starszego rodzica należy m.in.:

• troska o jego zdrowie i bezpieczeństwo,
• wsparcie emocjonalne w chorobie lub cierpieniu,
• utrzymywanie kontaktu i zainteresowanie jego losem,
• pomoc w codziennych sprawach życiowych.

Podstawę prawną powyższego stanowi art. 87 k.r.o., który nakłada na rodziców i dzieci obowiązek wzajemnego szacunku i wspierania się.

Jak sąd ocenia uchylanie się od pieczy?

Za uchylanie się od obowiązku pieczy uznaje się w szczególności sytuację, w której dorosłe dziecko:

• nie utrzymuje kontaktu z rodzicem, nawet pomimo tego, że rodzic o ten kontakt zabiega,
• nie pomaga mu w sprawach dnia codziennego, pomimo tego, że rodzic takiej pomocy potrzebuje
• nie wspiera go w chorobie,
• wykazuje obojętność i chłód emocjonalny.

Aby sąd uznał spadkobiercę za niegodnego dziedziczenia, zachowanie to musi być uporczywe – czyli długotrwałe i powtarzające się.

Postępowanie o uznanie za niegodnego dziedziczenia.

Pozew o uznanie spadkobiercy za niegodnego może złożyć osoba mająca interes prawny, najczęściej inny spadkobierca.
W toku postępowania sąd:

• analizuje relacje rodzinne,
• przesłuchuje świadków,
• ocenia, czy zaniedbania miały charakter uporczywy i świadomy,
• ocenia, czy zachowanie spadkobiercy obiektywnie można uznać za naganne i czy nie ma jakichkolwiek okoliczności je usprawiedliwiających (np. trauma z dzieciństwa, u źródła której leży przemoc).

Istnienie przesłanek uzasadniających uznanie za niegodnego dziedziczenia wykazać musi powód, przedkładając na tę okoliczność przekonujący materiał dowodowy.

Postępowanie o uznanie za niegodnego dziedziczenia może trwać nawet kilka lat, a do czasu jego zakończenia masa spadkowa pozostawiona zostanie bez formalnego właściciela. W następstwie powyższego  do chwili prawomocnego zakończenia sprawy, żaden ze spadkobierców nie będzie mógł swobodnie dysponować majątkiem, jaki pozostawił po sobie spadkodawca.

Skutki uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia.

Konsekwencje orzeczenia sądu, uznającego danego spadkobiercę za niegodnego dziedziczenia, są bardzo poważne.
Spadkobierca uznany za niegodnego:

• traci prawo do dziedziczenia,
• nie ma prawa do zachowku,
• jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.

W efekcie jego udział w spadku przypada pozostałym spadkobiercom.

Powyżej wykorzystano zdjęcie Alex Dos Santos, dostępne w serwisie pexels.com.