Uchwała Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2026 r., a kredyty frankowe. Czy klauzula oparta na średnim kursie NBP i marży banku może obowiązywać tylko częściowo?

Kontekst uchwały Sądu Najwyższego  z dnia 24 czerwca 2026 r.

Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2026 r. (sygn. akt III CZP 8/26) jest ważnym orzeczeniem, dotyczącym kredytów frankowych. Rozstrzyga ona wieloletni spór, dotyczący sposobu oceny klauzul przeliczeniowych, odwołujących się do średniego kursu NBP, skorygowanego o marżę banku.

Tytułem wstępu wskazać należy, iż pomimo tego, że większość umów kredytów frankowych odwoływała się do tabeli kursowych, tworzonych jednostronnie przez banki, część kredytodawców stosowała inny mechanizm.

Mechanizm ten opierał się na ustaleniu kursu waluty w oparciu o jej średni kurs Narodowego Banku Polskiego, skorygowany o marżę kupna lub sprzedaży banku. Co istotne,  sposób ustalania tej marży nie był w umowie precyzyjnie określony.

W świetle powyższego powstawało zasadnicze pytanie, a mianowicie, czy w przypadku uznania postanowień dotyczących marży za niedozwolone i ich wyeliminowaniu z umowy:

• może w niej funkcjonować samodzielnie mechanizm przeliczeniowy, odwołujący się jedynie do średniego kursu NBP, czy też
• nieważność obejmuje cały mechanizm przeliczeniowy.

Dotychczasowe rozbieżności w orzecznictwie.

Przed wydaniem uchwały III CZP 8/26 sądy prezentowały dwa odmienne stanowiska.

Możliwość usunięcia wyłącznie marży banku

Zwolennicy pierwszej koncepcji przyjmowali, że abuzywność dotyczy jedynie postanowień odnoszących się do marży kupna i sprzedaży. W konsekwencji zgodnie z powyższym poglądem:

• możliwym jest dalsze wykonywanie umowy z zastosowaniem wyłącznie średniego kursu NBP;
• umowa kredytu jest ważna, a kredyt powinien być rozliczany bez uwzględnienia marży banku.

Klauzula przeliczeniowa stanowi jedną całość

Drugi pogląd zakładał, że mechanizm przeliczeniowy, oparty na średnim kursie NBP oraz marży banku, tworzy jedną, nierozerwalną klauzulę waloryzacyjną.

W mojej ocenie właśnie to stanowisko od początku zasługiwało na aprobatę. Średni kurs NBP i marża banku nie funkcjonują bowiem jako dwa niezależne postanowienia. Dopiero na skutek ich połączenia  możliwym jest ustalenie kursu waluty, według którego wyliczana jest zarówno kwota wypłaconego kredytu, jak i wysokość poszczególnych rat.

Usunięcie jedynie marży prowadziłoby zaś do stworzenia zupełnie nowego mechanizmu przeliczeniowego, którego strony nigdy nie uzgodniły.

Argumenty przemawiające za oceną klauzuli przeliczeniowej jako całości.

Już przed uchwałą Sądu Najwyższego, wydaną w sprawie III CZP 8/2026, zapadały rozstrzygnięcia, w których Sądy podzielały powyższy pogląd.

Przykładowo Sąd Apelacyjny w Białymstoku w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 czerwca 2022 r. (sygn. akt I ACa 340/21) trafnie moim zdaniem wskazał, że marża współtworzy kurs waluty CHF, od którego zależała wysokość zobowiązań kredytobiorcy. W konsekwencji zapis odwołujący się do średniego kursu NBP oraz marży banku należy traktować jako jedną klauzulę waloryzacyjną. Samo sformułowanie „średni kurs NBP ± marża” nie posiada bowiem samodzielnego znaczenia normatywnego.

Powyższe stanowisko znalazło również potwierdzenie w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 kwietnia 2021 r., wydanym w sprawie w sprawie C-19/20.

Trybunał wskazał w nim, że częściowe usunięcie postanowienia umownego jest niedopuszczalne, jeżeli jego poszczególne elementy pozostają ze sobą tak ściśle powiązane, że eliminacja jednego z nich prowadziłaby do zmiany charakteru całej klauzuli.

W mojej ocenie mechanizm indeksacji oparty na średnim kursie NBP i marży banku jest właśnie takim przykładem. Pozbawienie go elementu marży oznaczałoby wykreowanie nowego sposobu ustalania kursu waluty, którego strony nigdy nie uzgodniły.

Należy jednak pamiętać, iż przed wydaniem uchwały Sądu Najwyższego w sprawie III CZP 8/26 zapadały również rozstrzygnięcia sądów powszechnych, odwołujące się do pierwszego z poglądów. Sytuacja  frankowiczów pozostawała niepewna, albowiem wnosząc pozew przeciwko bankowi, nie było wiadomym, który z poglądów sąd rozpoznający sprawę uzna za przekonujący.

Uchwała Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2026 r.

Powyższe wątpliwości, wynikające z funkcjonowania dwóch wyżej opisanych stanowisk, zostały ostatecznie rozstrzygnięte przez pełny skład Izby Cywilnej Sądu Najwyższego  w dniu 24 czerwca 2026 r.

Sąd Najwyższy podjął wówczas uchwałę w sprawie III CZP 8/26 o następującej treści:

„Postanowienie umowy lub wzorca umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej albo denominowanego w walucie obcej, określające sposób wyznaczania kursu waluty na podstawie średniego kursu tej waluty ustalanego przez Narodowy Bank Polski korygowanego o marżę banku, podlega ocenie co do abuzywności (art. 385¹ § 1 k.c.) wyłącznie jako całość.”

Co uchwała oznacza dla frankowiczów?

Powyższa uchwała ma istotne znaczenie praktyczne, albowiem:

1. kończy spór, dotyczący możliwości pozostawienia w umowie części klauzuli przeliczeniowej, odwołującej się do średniego kursu NBP, po usunięciu z niej marży banku;
2. eliminuje jedno z rozwiązań, pozwalające na utrzymanie umowy w mocy, pomimo stwierdzenia abuzywności części postanowień przeliczeniowych.

Podsumowanie

Uchwała Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2026 r. stanowi ważny krok w kierunku ujednolicenia orzecznictwa, dotyczącego kredytów frankowych.

Sąd Najwyższy jednoznacznie przesądził w niej, że klauzule odwołujące się do średniego kursu NBP, skorygowanego o marżę bank, należy oceniać wyłącznie jako całość. Nie jest dopuszczalne wyeliminowanie jedynie postanowień dotyczących marży przy jednoczesnym pozostawieniu w umowie pozostałej części mechanizmu przeliczeniowego.

Powyżej wykorzystano fotografię autorstwa Furkan Alakoc, opublikowaną w serwisie pexels.com.